Belgesel Günlüğü: ay ay belgeseller

Eski Belgesel Günlüğü

İnternet arşivinde belgun.tv adresinin 2014’ten 2019’a uzanan kopyaları duruyor. Site bir Blogger blogu olarak açılmıştı ve adı «Belgesel Günlüğü» idi. Ekim 2014 tarihli kopyada sayfanın başında Ana Sayfa, Blog, Kısa Videolar, sosyal medya bağlantıları, İletişim ve RSS menüsü, hemen altında «Son Eklenen Belgeseller» başlığı ve ızgara ya da liste görünümü seçeneği vardı.

Blogun yazıları bir günlüğün sayfaları gibiydi. Her yazının başında kanalın adı ve konu dururdu, örneğin «H.Channel | Biyografi: Ernesto Che Guevara», ardından tarih gelirdi: «Pazartesi, Ekim 06, 2014 Tarihinde Gönderildi». Kısa bir özetin ardından «Devamını Oku» bağlantısı ve etiketler sıralanırdı: Biyografiler, History Channel ve konunun kendisi. Sağda 320 piksellik bir kenar çubuğu, en altta kahverengi başlıklı bir alt bilgi alanı dururdu.

Yeni BelgunTV bu blogdan üç şey alıyor. İlki tarih satırı: her afişin altında belgeselin ilk gösterildiği gün ve haftanın günü yazıyor. İkincisi blog arşivi: sağdaki kutuda, Blogger bloglarının tanıdık arşiv listesi gibi, on iki ay sıralanıyor. Üçüncüsü menü: eski blogdaki «Kısa Videolar» ve «Biyografiler» birer liste olarak yeniden kuruldu.

Günlük nasıl tutuldu

Belgeseller, Türkçe özeti olan ve elle incelenmiş bir belgesel kataloğundan geliyor: doğa, uzay, müzik, spor, sinema, teknoloji ve toplum belgeselleri ile Türkçe çekilmiş belgeseller. Gerçek suç, savaş şiddeti, uyuşturucu ve istismar anlatan belgeseller kapsam dışında tutuldu.

Her belgeselin rafını TMDB’deki ilk gösterim tarihinin ayı belirler. Belgesellerin ilk gösterimi çoğu zaman bir film festivalidir; bu yüzden tarih, belgeselin sinemalara ya da dijital platformlara geldiği tarihten aylar önceye düşebilir. Örneğin «Sosyal İkilem» Netflix’e eylülde gelmişti, ama raftaki tarihi Sundance’teki ilk gösterimi: 26 Ocak 2020. Her ay rafında en çok oylanan on dört belgesel yer alır; mayıs ve temmuz raflarında on üç, aralık rafında dokuz belgesel var. Ayrıntılar: Günlük nasıl tutuldu.

Kış

Kış rafları (aralık, ocak ve şubat) 37 belgeseli topluyor ve ortalama puanları 7,3. Ocak, festival takviminin en kalabalık ayı: ABD’deki Sundance Film Festivali her yıl bu ayda yapılır ve pek çok belgesel ilk kez orada izleyiciyle buluşur. Şubatta Berlin Film Festivali, aralıkta ise yılın son konser ve doğa filmleri var. Mevsimlerin özeti: Dört mevsim.

Ocak

Ocak rafının en çok oylanan belgeseli 1 Ocak 2022’de yayınlanan Harry Potter 20. Yıldönümü: Hogwarts'a Dönüş (7,3): serinin oyuncuları ilk filmin yirminci yılında stüdyoda yeniden bir araya gelir. Ardından Jeff Orlowski’nin Sosyal İkilem (7,5) ve Morgan Spurlock’ın Şişir Beni (6,7) geliyor; Spurlock bir ay boyunca yalnızca fast food yiyerek vücudundaki değişimi kaydeder.

Ocak rafında aynı güne düşen dört belgesel var: 26 Ocak. Luc Jacquet’nin İmparatorun Yolculuğu 2005’te, «Sosyal İkilem» 2020’de, Karim Amer ile Jehane Noujaim’in The Great Hack (6,9) ve BTS’in BTS World Tour: Love Yourself in Seoul (8,2) konser filmi 2019’da bu tarihte ilk kez gösterilmiş. Bunlardan «Sosyal İkilem» ile «The Great Hack» ilk kez Sundance Film Festivali’nde gösterilmişti.

Rafın en eski belgeseli 18 Ocak 1977 tarihli Pumping Iron (7,2): genç Arnold Schwarzenegger’in vücut geliştirme yarışmalarına hazırlığı. Ceyda Torun’un Kedi (7,5) İstanbul’un sokak kedilerini, Petra Costa’nın Demokrasinin Sınırı (7,7) Brezilya’nın siyasi çalkantısını, Jacques Perrin’in Okyanuslar (7,5) dünyanın denizlerini anlatır. Bao Nguyen’in Pop Müziğin En Muhteşem Gecesi (7,9) «We Are the World»ün kaydedildiği geceyi, Marina Zenovich’in Robin Williams: Come Inside My Mind (7,9) büyük komedyenin hayatını, Dave Grohl’un Müzik Şehri (7,4) efsanevi bir kayıt stüdyosunu anlatır. Brian Knappenberger’ın Biz Birliğiz: Hacktivistlerin Hikâyesi (7,1) ise Anonymous hareketini konu alır. Rafın ortalama puanı 7,4.

Şubat

Şubat rafının en çok oylanan ve en yüksek puanlı belgeseli Giuseppe Tornatore’nin Ennio (17 Şubat 2022, 8,3): film müziklerinin ustası Ennio Morricone’nin hayatı. 156 dakika ile rafın en uzun belgeselidir. Şubat, Berlin Film Festivali’nin ayı ve rafta bu festivalin iki ünlü belgeseli var: Wim Wenders’ın Pina (24 Şubat 2011, 7,4) ve Gianfranco Rosi’nin, 2016’da Altın Ayı’yı kazanan Denizdeki Ateş (18 Şubat 2016, 6,7).

Sanatçı portreleri rafın önemli bir parçası: Jon Nguyen ile Olivia Neergaard-Holm’ün David Lynch: Yaşam Sanatı (7,0), Bernard MacMahon’un 2025 tarihli Led Zeppelin Olmak (7,4) ve Bruce Hendricks’in Jonas Brothers: 3 Boyutlu Konser Deneyimi (6,5). «Led Zeppelin Olmak» 5 Şubat 2025 tarihiyle rafın en yeni belgeselidir.

Spor ve dağ belgeselleri de var: David Tryhorn ile Ben Nicholas’ın Pelé (7,3), dağcı Marc-André Leclerc’i anlatan Alpinist: Dağcı (7,8). Rory Kennedy’nin Düşüş: Boeing Davası (7,1) iki uçak kazasının ardındaki hataları, François Ruffin’in Merci Patron ! (7,3) bir gazetecinin milyarder Bernard Arnault’ya karşı mizahi mücadelesini, Anthony Philipson’ın Einstein ve Atom Bombası (6,2) Einstein’ın sürgün yıllarını, Mark Craig’in Ay'daki Son Adam (6,7) ise astronot Gene Cernan’ı anlatır.

Rafın iki yerli belgeseli de şubatta başlar: göçmenlerin çöl yolculuğunu anlatan Tenere (17 Şubat 2020, 7,2) ve Beyoğlu’ndaki bir müzik stüdyosunun Anadolu yolculuğunu anlatan Anadolu Turnesi (18 Şubat 2018, 6,5). Rafın ortalama puanı 7,1 ile yılın en düşük puanlı ayı.

İlkbahar

İlkbahar rafları (mart, nisan ve mayıs) 41 belgeseli topluyor; ortalama puan 7,3. Nisan, Disneynature’ın ayı: Dünya Günü’ne denk gelen bu ayda Disney’in doğa belgeselleri sinemalara çıkardı. Mayıs ise Cannes’ın ayı.

Mart

Mart rafının en çok oylanan belgeseli Todd Douglas Miller’ın Apollo 11 (1 Mart 2019, 7,9): 1969’daki Ay yolculuğu, yalnızca o günlerin arşiv görüntüleriyle. Rafın en yüksek puanlı belgeseli ise Benjamin Ree’nin Ibelin'in Olağanüstü Hayatı (8 Mart 2024, 8,1): World of Warcraft’ta zengin bir çevrimiçi hayat süren Norveçli genç Mats Steen. Aynı zamanda rafın en yeni belgeselidir.

Mart rafı okyanuslara ve gezegene de bakıyor: Ali Tabrizi’nin Seaspiracy: Denizlerdeki Komplo (7,8), Jeff Orlowski’nin Mercan Peşinde (7,7), Mark Linfield’ın Elephant (7,7), Lucien Castaing-Taylor ile Véréna Paravel’in Leviathan (6,5) ve Howard Hall’un IMAX: Derin Deniz (3 Mart 2006, 6,6). Sonuncusu 41 dakika ile rafın en kısasıdır. Toni Myers’ın Hubble 3D (7,1) uzay teleskobunun onarımını, Terrence Malick’in Voyage of Time: Life's Journey (6,3) evrenin tarihini anlatır.

Kip Andersen ile Keegan Kuhn’un Sağlık Komplosu (6,8) beslenmeyi, Richard Press’in Bill Cunningham New York (7,6) New York sokaklarının moda fotoğrafçısını, Jeff Malmberg’in Mickey: Bir Fare Hikayesi (7,0) Mickey Mouse’un uzun tarihini anlatır. Marvel Studios: Assembling a Universe (6,9) bir televizyon özel bölümüdür; Alex Dell’in Antoine Griezmann: Bir Efsanenin Doğuşu (7,1) ise Fransız futbolcunun hikâyesi. Rafın ortalama puanı 7,2.

Nisan

Nisan rafının en çok oylanan belgeseli Godfrey Reggio’nun Hayatın Özü (27 Nisan 1983, 7,9): Koyaanisqatsi adıyla da bilinen, Philip Glass’ın müziğiyle doğayı ve modern şehri karşılaştıran bir film. Reggio’nun ikinci filmi Powaqqatsi (29 Nisan 1988, 7,2) de nisan rafında. Martin Scorsese’nin The Last Waltz (26 Nisan 1978, 7,7) The Band’in veda konserini anlatır ve rafın en eski belgeselidir.

Nisan, Disneynature’ın ayı. Disney’in doğa belgeselleri Dünya Günü’ne yakın tarihlerde sinemalara çıkardı ve dördü bu rafta: Afrika Kedileri (21 Nisan 2011, 7,4), Şempanzeler (20 Nisan 2012, 7,0), Ayılar (17 Nisan 2014, 7,4) ve Maymun Krallığı (16 Nisan 2015, 7,0). Dördünün de yönetmenleri arasında Alastair Fothergill var. Aynı ay, Tom Beard’ın The Year Earth Changed (15 Nisan 2021, 7,9) da Dünya Günü’ne yakın yayınlanmıştı; 48 dakika ile rafın en kısasıdır.

Jimmy Chin ile Elizabeth Chai Vasarhelyi’nin Uzaya Dönüş (7 Nisan 2022, 6,5) SpaceX’in ilk insanlı uçuşunu anlatır. Kevin Macdonald’ın Marley (20 Nisan 2012, 7,5) Bob Marley’in hayatını 144 dakikada anlatır ve rafın en uzun belgeselidir; Derik Murray ile Adrian Buitenhuis’in Ben Heath Ledger (7,4) genç yaşta ölen oyuncuyu anlatır. Kelly Nyks ile Jared P. Scott’ın Amerikan Rüyası İçin Ağıt (7,7) Noam Chomsky’nin düşüncelerini, Lee Hirsch’in Kabadayı (7,2) okullardaki zorbalığı, Daniel J. Clark’ın Çağın Gerisinde Yaşamak (6,3) Dünya’nın düz olduğuna inanan bir topluluğu izler. Rafın ortalama puanı 7,3.

Mayıs

Mayıs rafının en eski ve en çok oylanan belgeseli Dziga Vertov’un Kameralı Adam (12 Mayıs 1929, 7,8): bir kameramanın bir Sovyet şehrinde geçirdiği günü yalnızca görüntülerle anlatan, sinema tarihinin en etkili filmlerinden biri. Rafın en yüksek puanlı belgeseli ise 8 Mayıs 2025’te yayınlanan David Attenborough ile Okyanuslar (8,1): doksan yaşını aşan doğa belgeselcisinin okyanuslara bakışı. Rafın en yeni belgeselidir.

Mayıs, Cannes Film Festivali’nin ayı. Michael Moore’un Amerikan sağlık sistemini anlatan Hasta (18 Mayıs 2007, 7,4) Cannes’da ilk kez gösterilmişti. Aynı gün, 18 Mayıs, iki belgesel daha var: James Swirsky ile Lisanne Pajot’nun Indie Game: The Movie (2012, 7,5) ve BBC’nin Deep Blue (2003, 6,9).

Biyografiler de rafta: Betsy West ile Julie Cohen’in RBG (7,5) ABD Yüksek Mahkemesi yargıcı Ruth Bader Ginsburg’u, Nadia Hallgren’in Benim Hikayem (7,2) Michelle Obama’yı anlatır. Beslenme belgeselleri Stephanie Soechtig’in Tıka Basa (7,3) ile Lee Fulkerson’ın Çatal Bıçaktan Üstündür (7,1); dünyanın dört köşesinden dört bebeği izleyen Thomas Balmès’in Bébés (7,0) ve bir yol hikâyesi olan Expedition Happiness (6,5) rafın öteki konuları.

Mayıs rafında iki Türkiye belgeseli de var: Fatih Akın’ın İstanbul’un müziğini anlatan İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek (27 Mayıs 2005, 7,3) ve Pelin Esmer’in Mersin’in Arslanköy’ünde dokuz köylü kadının tiyatrosunu anlatan Oyun (17 Mayıs 2005, 6,5). Rafın ortalama puanı 7,2.

Yaz

Yaz rafları (haziran, temmuz ve ağustos) 41 belgeseli topluyor; ortalama puan 7,4. Haziran, yaz festivallerinin ve büyük platform yayınlarının ayı; ağustos ise sonbahar festivallerinden önceki son yaz haftaları.

Haziran

Haziran rafının en çok oylanan belgeseli Gabriela Cowperthwaite’in Kara Balık (7 Haziran 2013, 7,9): bir eğlence parkındaki orka Tilikum’un hikâyesi. Malik Bendjelloul’ün Bir Şarkının Peşinde (30 Haziran 2012, 7,9) şarkıcı Rodriguez’i arayan iki Güney Afrikalı hayranı anlatır. Bryan Fogel’ın İkarus (3 Haziran 2017, 7,6) ve Yann Arthus-Bertrand’ın Yuva-Home (3 Haziran 2009, 7,8) aynı güne düşer: «Yuva-Home», Dünya Çevre Günü haftasında dünyanın pek çok ülkesinde aynı anda gösterilmişti.

Rafın en yüksek puanlı belgeseli John Lloyd Taylor’ın Mutluluk Peşinde (4 Haziran 2019, 8,0): Jonas Brothers’ın kardeşlik hikâyesi. Rafın en eski belgeseli ise Robert Flaherty’nin Kuzeyli Nanook’u (11 Haziran 1922, 7,1): Kanada’nın kuzeyinde bir İnuit ailesi. Wim Wenders’ın Buena Vista Social Club (4 Haziran 1999, 7,5) Küba’nın yaşlı müzisyenlerini bir araya getirir.

Asif Kapadia’nın Diego Maradona (14 Haziran 2019, 7,4) 130 dakika ile rafın en uzun belgeselidir. Agnès Varda ile JR’ın Mekanlar ve Yüzler (28 Haziran 2017, 7,6) ve Jonas Poher Rasmussen’in animasyon belgeseli Kaçış (17 Haziran 2021, 7,7) rafın sanat tarafını oluşturur. Üç pop yıldızı da haziranda: Dan Cutforth ile Jane Lipsitz’in Katy Perry: Benim Parçam (7,1), Amanda Micheli’nin Jennifer Lopez belgeseli Halftime (6,8) ve Irene Taylor’ın Ben: Celine Dion (18 Haziran 2024, 7,6); sonuncusu rafın en yeni belgeselidir. Matthew Akers’ın Marina Abramoviç: Sanatçı Aramızda (7,3) ise performans sanatçısının New York’taki büyük sergisini anlatır. Rafın ortalama puanı 7,5.

Temmuz

Temmuz rafının en çok oylanan belgeseli Kip Andersen ile Keegan Kuhn’un Sürdürülebilirliğin Sırrı (1 Temmuz 2014, 7,6): endüstriyel hayvancılığın gezegene etkisi. Rafın en yüksek puanlı belgeseli ise Tamara Kotevska ile Ljubomir Stefanov’un Bal Ülkesi (26 Temmuz 2019, 7,9): Kuzey Makedonya’nın dağlarında yabani arı yetiştiren Hatice Muratova.

Agnès Varda’nın Toplayıcılar (7 Temmuz 2000, 7,7) rafın en eski belgeselidir. Alex Gibney’nin Zero Days (8 Temmuz 2016, 7,4) Stuxnet bilgisayar virüsünü anlatır ve 116 dakika ile rafın en uzunudur. Aynı tarihe, 8 Temmuz’a düşen James Marsh’ın Proje Nim (8 Temmuz 2011, 6,9) bir insan ailesinin yanında büyütülen şempanzeyi anlatır. Stevan Riley’nin Dinle Beni Marlon (7,5) Marlon Brando’nun kendi ses kayıtlarından kurulmuş bir portredir.

Temmuz rafında Jeremy Snead’in Video Games: The Movie (6,2), Damon Gameau’nun Ah Bu Şeker (6,9), Peter Nicks’in Stephen Curry: Underrated (21 Temmuz 2023, 7,5) ve Sue Kim’in Rubik Küpü şampiyonlarını anlatan The Speed Cubers (7,4) de var; sonuncusu 40 dakika ile rafın en kısası, Curry belgeseli ise en yenisidir. Martha Holmes ile Mike Gunton’un Tek hayat (7,5) yeryüzündeki canlıların hayatta kalma mücadelesini gösterir. İki yerli belgesel rafı tamamlar: Selçuk Metin’in Metin Akpınar belgeseli İyi ki Yapmışım (28 Temmuz 2020, 7,2) ve Gürcan Keltek’in Colony (4 Temmuz 2015, 7,0). Rafın ortalama puanı 7,3.

Ağustos

Ağustos rafının en çok oylanan ve en yüksek puanlı belgeselleri bir pop grubu ile bir K-pop grubu: Morgan Spurlock’ın One Direction: This Is Us (20 Ağustos 2013, 8,2) ve Park Jun-soo’nun BTS belgeseli Bring The Soul: The Movie (7 Ağustos 2019, 8,3). James Marsh’ın Teldeki Adam (1 Ağustos 2008, 7,4) İkiz Kuleler arasında telde yürüyen Philippe Petit’i anlatır.

Juliano Ribeiro Salgado ile Wim Wenders’ın Toprağın Tuzu (29 Ağustos 2014, 8,1) fotoğrafçı Sebastião Salgado’nun hayatıdır. Steven Bognar ile Julia Reichert’in Amerikan Fabrikası (21 Ağustos 2019, 7,2) Ohio’daki bir Çin fabrikasını, Christopher Kenneally’nin Side by Side (7,3) filmden dijitale geçişi, Kevin Tancharoen’in Glee: The Concert Movie (7,3) bir dizinin konser turnesini anlatır.

Doğa ve köy hayatı da rafta: Lu Chuan’ın Çin'de Doğdum (12 Ağustos 2016, 7,3) 76 dakika ile rafın en kısasıdır, Louie Schwartzberg’in Mantarların Gizemli Dünyası (7,2) mantarların dünyasını, Markus Imhoof’un Baldan Acı (7,3) arıları anlatır. Byambasuren Davaa ile Luigi Falorni’nin Ağlayan Devenin Öyküsü (12 Ağustos 2004, 7,1) ile «Çin’de Doğdum» aynı tarihe, 12 Ağustos’a düşer. Nicolas Philibert’in Olmak Ve Sahip Olmak (28 Ağustos 2002, 7,3) bir köy okulunun yılını izler ve rafın en eski belgeselidir.

Spor tarafında Ian Bonhôte ile Peter Ettedgui’nin Anka Yükseliyor: Paralimpik Oyunları'nın Hikâyesi (26 Ağustos 2020, 8,1) ve Franck Nataf’ın Anelka: Misunderstood (6,5) var; Paralimpik belgeseli 106 dakika ile rafın en uzun belgeselleri arasındadır. Rafın ortalama puanı 7,5.

Sonbahar

Sonbahar rafları (eylül, ekim ve kasım) 42 belgeseli topluyor ve ortalama puanları 7,6 ile yılın en yüksek puanlı mevsimi. Eylül, Venedik, Telluride ve Toronto gibi festivallerin ve yeni televizyon sezonunun başladığı ay; ekim ve kasım ise yıl sonu ödül yarışına hazırlanan belgesellerin aylarıdır.

Eylül

Eylül rafının en çok oylanan belgeseli Jimmy Chin ile Elizabeth Chai Vasarhelyi’nin Free Solo (28 Eylül 2018, 7,9): Alex Honnold’un El Capitan tırmanışı. Aynı tarihte, iki yıl sonra, Keith Scholey ile Alastair Fothergill’in David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam (28 Eylül 2020, 8,4) gösterime girdi; rafın en yüksek puanı onundur. Pippa Ehrlich ile James Reed’in Ahtapottan Öğrendiklerim (4 Eylül 2020, 7,9) de aynı yılın eylülünde yayınlandı.

Ron Fricke’nin iki büyük görsel şiiri eylül rafında: Baraka (15 Eylül 1992, 8,2) ve Samsara (16 Eylül 2011, 8,1). Yann Arthus-Bertrand’ın İnsan (12 Eylül 2015, 8,4) 191 dakika ile rafın ve kataloğun en uzun belgeselidir. Orson Welles’in Hakikatler ve Düzmeceler (1 Eylül 1973, 7,4) rafın en eski belgeselidir. Steve James’in Büyük Düşler (12 Eylül 1994, 7,6) ile «İnsan» aynı tarihe düşer.

Rafta David Gelb’in Obi-Wan Kenobi: A Jedi's Return (7 Eylül 2022, 6,8) adlı bir dizi yapım belgeseli, Chris Smith’in Jim & Andy: The Great Beyond (7,5), Robert Kenner’ın Gıda, Ltd (7,4), Matt D’Avella’nın Minimalizm: Önemli Şeylere Dair Bir Belgesel (6,6), Ron Howard’ın The Beatles: Hatfanın Sekiz Günü - Dünya Turnesi (7,5) ve Formula 1 şampiyonunu anlatan Schumacher (14 Eylül 2021, 7,3) de var. «Obi-Wan Kenobi: A Jedi’s Return» rafın en yeni ve en kısa belgeselidir: 60 dakika. Rafın ortalama puanı 7,6.

Ekim

Ekim rafının en çok oylanan belgeseli Asif Kapadia’nın Senna (7 Ekim 2010, 8,1): Brezilyalı Formula 1 pilotu Ayrton Senna’nın hayatı, yalnızca arşiv görüntüleriyle. Bir gün sonra, 8 Ekim 2010’da, Charles Ferguson’ın 2008 krizini anlatan İç İşler (7,7) gösterime girdi. Kenny Ortega’nın Michael Jackson’ın son provalarından kurduğu İşte Bu (28 Ekim 2009, 7,4) ise rafın en çok konuşulan müzik belgeselidir.

Ekim, iklim ve doğa belgeselleri için de güçlü bir ay. Fisher Stevens’ın Tufandan Önce (21 Ekim 2016, 7,7) Leonardo DiCaprio’yu iklim değişikliğinin izinde dünyayı dolaşırken gösterir; Jeff Orlowski’nin Buzun Peşinde (1 Ekim 2012, 7,5) Grönland’da eriyen buzulları kaydeder ve 74 dakika ile rafın en kısasıdır. Alastair Fothergill ile Mark Linfield’ın Yeryüzü (10 Ekim 2007, 7,7) BBC’nin «Planet Earth» dizisinin sinema versiyonudur.

Errol Morris’in 100 Yılın İtirafları (26 Ekim 2003, 7,7) Robert McNamara ile yapılmış uzun bir söyleşidir ve rafın en eski belgeselidir. Susan Lacy’nin Spielberg (5 Ekim 2017, 7,5) 147 dakika ile rafın en uzunudur. Sarah Polley’nin Anlattığımız Hikayeler (12 Ekim 2012, 7,1) kendi ailesinin sırrını araştırır, Jason Aron’un Back in Time (20 Ekim 2015, 6,5) Geleceğe Dönüş serisinin hayranlarını anlatır; 2015’in ekimi, filmde Marty McFly’ın geleceğe gittiği tarihtir.

Rafın en yüksek puanı ise Caroline Suh’un BLACKPINK: Light Up the Sky (14 Ekim 2020, 8,2) belgeseline ait: K-pop grubunun yükselişi. James Tovell’ın Sakkara'nın Sırları (28 Ekim 2020, 7,3) Mısır’da açılan bir mezarı anlatır. Jimmy Chin ile Elizabeth Chai Vasarhelyi’nin The Rescue (8 Ekim 2021, 8,0) ve Jon Weinbach’ın Rüya Takımın Muhteşem Geri Dönüşü (7 Ekim 2022, 7,4) rafın en yeni belgeselleridir. Rafın ortalama puanı 7,6.

Kasım

Kasım rafının en çok oylanan belgeseli Park Jun-soo’nun BTS belgeseli Sahne: Filmi Yak (15 Kasım 2018, 8,3); rafın en yüksek puanı da onundur. Anthony Wonke’nin Ronaldo (9 Kasım 2015, 7,0) Cristiano Ronaldo’yu, Gabe ile Ben Turner’ın Benim Adım Bolt (28 Kasım 2016, 7,1) Usain Bolt’u, Duncan McMath’in Take the Ball, Pass the Ball (7,9) Guardiola’nın Barcelona’sını anlatır.

Tırmanış ve keşif belgeselleri de kasımda: Josh Lowell ile Peter Mortimer’ın Şafak Duvarı (1 Kasım 2017, 8,0) El Capitan’daki rekor tırmanışı, Werner Herzog’un Unutulmuş Düşler Mağarası (3 Kasım 2010, 7,1) Chauvet Mağarası’nın resimlerini, Orlando von Einsiedel’in Virunga (7 Kasım 2014, 7,9) dağ gorillerini koruyan korucuları anlatır. Otto Bell’in Kartal Avcısı Kız (2 Kasım 2016, 7,0) Moğolistan’da kartalla avlanan genç Aisholpan’ı izler.

Müzik tarafında Mat Whitecross’un Coldplay: A Head Full of Dreams (7,8), Grant Singer’ın Shawn Mendes: In Wonder (23 Kasım 2020, 8,1) ve Laurent Bouzereau’nun Music by John Williams (1 Kasım 2024, 8,0) var; sonuncusu rafın en yeni belgeselidir. Cosima Dannoritzer’in Ampul Komplosu (30 Kasım 2010, 7,6) planlı eskitmeyi anlatır ve 75 dakika ile rafın en kısasıdır. Robert Kenner’ın Şüphe Tüccarları (7,4) iklim bilimine karşı yürütülen kampanyaları, Daniel Junge ile Kief Davidson’ın Bir Lego Belgeseli (5,9) LEGO hayranlarını anlatır; bu belgesel rafın en düşük puanlısıdır. Rafın ortalama puanı 7,5.

Aralık

Yılın son ayı, günlüğün en kısa rafı: dokuz belgesel. Aralık genellikle yeni filmlerden çok yıl sonu yayınlarının ayıdır ve rafta konser filmleri, portreler ve doğa belgeselleri yan yana. En çok oylanan ve en yüksek puanlı belgesel Paul Dugdale’in ariana grande: excuse me, i love you (21 Aralık 2020, 7,9): Ariana Grande’nin Londra’daki Sweetener turnesi konserleri ve sahne arkası. Disney’in Enkanto The Hollywood Bowl'da (27 Aralık 2022, 7,0) ise «Enkanto»nun şarkılarını Hollywood Bowl sahnesine taşır ve 45 dakika sürer.

Aralık rafında aynı güne, 6 Aralık’a düşen üç belgesel var: sihirbaz Teller’in yönettiği Tim’in Vermeer’i (2013, 7,3) bir mucidin Vermeer’in resim tekniğini çözme çabasını, Yavar Abbas’ın Evrenin Ucuna Yolculuk (2008, 7,8) evrenin sınırlarına uzanan hayalî bir yolculuğu, Lusin Dink’in Saroyan Ülkesi (2013, 6,5) William Saroyan’ın ailesinin geldiği Bitlis’i anlatır.

Brett Morgen’in Jane (28 Aralık 2017, 7,5) şempanzelerle yıllarını geçiren Jane Goodall’ı, Agnès Varda’nın Agnes'in Plajları (17 Aralık 2008, 7,7) yönetmenin kendi hayatını kumsallardan geçerek anlatır. Kartiki Gonsalves’in Filler Aşkına (7 Aralık 2022, 7,3) Güney Hindistan’da yetim bir yavru fili büyüten bir çifti izler ve 40 dakika ile rafın en kısasıdır.

Rafın ve yılın son belgeseli 31 Aralık 2014 tarihli Kış Uykusunu Çekmek (7,8): Nuri Bilge Ceylan’ın «Kış Uykusu»nun Kapadokya’daki çekimlerini anlatan, 139 dakikalık bir yapım belgeseli. Günlük, böylece yılı bir kış filmiyle kapatıyor. Rafın ortalama puanı 7,4.

Son Eklenen Belgeseller, Kısa Videolar, Biyografiler

Eski blogun ana sayfası «Son Eklenen Belgeseller» başlığıyla açılırdı. Yeni BelgunTV’de bu liste kataloğun en yeni kırk belgeselini toplar, en yeniden en eskiye. Listenin başında 8 Mayıs 2025 tarihli «David Attenborough ile Okyanuslar», 5 Şubat 2025 tarihli «Led Zeppelin Olmak» ve 1 Kasım 2024 tarihli «Music by John Williams» var; listenin sonunda 30 Ağustos 2019 tarihli «Mantarların Gizemli Dünyası» duruyor. Ayrıntılar: Son Eklenen Belgeseller.

Blogun menüsündeki «Kısa Videolar», bir saat ya da daha kısa süren on belgeselin listesine dönüştü: «Filler Aşkına» ile «The Speed Cubers» 40 dakika, «IMAX: Derin Deniz» 41, «Marvel Studios: Assembling a Universe» 43, «Hubble 3D» 44, «Enkanto The Hollywood Bowl’da» 45, «The Year Earth Changed» 48 ve «Colony» 50 dakika sürer; «Obi-Wan Kenobi: A Jedi’s Return» ile «Antoine Griezmann: Bir Efsanenin Doğuşu» tam bir saattir. Ayrıntılar: Kısa Videolar.

Blogdaki «Biyografiler» etiketi de bir liste oldu: bir insanın hayatını anlatan 21 belgesel. Listede sporcular (Senna, Schumacher, Maradona, Ronaldo, Pelé, Usain Bolt, Stephen Curry, Nicolas Anelka ve dağcı Marc-André Leclerc), sinema ve müzik insanları (Steven Spielberg, Robin Williams, Heath Ledger, Marlon Brando, John Williams), bilim insanları ve kâşifler (Jane Goodall, Einstein, Gene Cernan, David Attenborough) ve siyasetçiler (Ruth Bader Ginsburg, Robert McNamara) var. Sporcuların çokluğu dikkat çekiyor: 21 biyografinin dokuzu bir sporcunun hayatı. Ayrıntılar: Biyografiler.

Haftanın günleri

Eski blogun tarih satırında günün adı da yazardı: «Pazartesi». Yeni BelgunTV’de de her afişin altında ilk gösterimin haftanın hangi gününe denk geldiği yazıyor ve bu küçük ayrıntı ilginç bir tablo çiziyor. 161 belgeselin 49’u cuma günü ilk kez gösterilmiş: sinema dünyasında yeni filmlerin cuma günleri vizyona girmesi geleneği belgesellerde de sürüyor. Çarşamba 33 belgeselle ikinci, perşembe 24 belgeselle üçüncü sırada.

Hafta sonu günleri daha sakin: cumartesi 17, pazar 12 belgesel. Salı 17 belgeselle cumartesiyle aynı sırada. En sakin gün ise pazartesi: yalnızca dokuz belgesel haftanın ilk gününde başlamış. Bunlardan biri «David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam», öteki «Büyük Düşler», bir başkası da «Buzun Peşinde». Ayrıntılar: Haftanın günleri.

Aynı güne düşen belgeseller

Bir günlükte bazı günler ötekilerden kalabalıktır. BelgunTV’nin en kalabalık günü 26 Ocak: dört belgesel farklı yıllarda bu tarihte ilk kez gösterilmiş. Ardından 18 Mayıs, 16 Mart ve 6 Aralık geliyor; her birinde üç belgesel var. 18 Mayıs’ta «Hasta», «Indie Game: The Movie» ve «Deep Blue», 16 Mart’ta «Sağlık Komplosu», «Mercan Peşinde» ve «Bill Cunningham New York», 6 Aralık’ta «Tim’in Vermeer’i», «Evrenin Ucuna Yolculuk» ve «Saroyan Ülkesi».

Bazı tesadüfler daha da şaşırtıcı. 28 Eylül’de 2018’de «Free Solo», 2020’de «David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam» gösterime girdi. 7 Ekim’de 2010’da «Senna», 2022’de «Rüya Takımın Muhteşem Geri Dönüşü» başladı: iki spor belgeseli, on iki yıl arayla aynı gün. 12 Eylül’de 1994’te «Büyük Düşler», 2015’te «İnsan» ilk kez gösterildi; kataloğun en uzun iki belgeseli aynı güne düşüyor. 20 Nisan 2012’de ise «Marley» ile «Şempanzeler» aynı gün başladı.

Böyle eşleşmeler günlüğü okumanın küçük zevklerinden biri: bir ay rafını açtığınızda yan yana duran iki afiş, aralarında onlarca yıl olsa da aynı günün iki farklı hikâyesini anlatabiliyor.

BelgunTV rakamlarla

BelgunTV’nin kataloğunda 161 belgesel var. En eski belgesel Robert Flaherty’nin 11 Haziran 1922 tarihli «Kuzeyli Nanook»u, en yeni belgesel 8 Mayıs 2025 tarihli «David Attenborough ile Okyanuslar». Belgesellerin çoğu yakın dönemden: 93 belgesel 2010’lardan, 39 belgesel 2020’lerden, 19 belgesel 2000’lerden. 1920’lerden iki, 1970’lerden üç, 1980’lerden iki ve 1990’lardan üç belgesel kataloğu tamamlar.

Ülkelere bakınca ABD 93 belgeselle başı çekiyor; Birleşik Krallık 16, Fransa 15, Almanya ve Türkiye yedişer, Kanada beş belgeselle onu izliyor. Brezilya ve Güney Kore’den üçer, Danimarka ve İtalya’dan ikişer belgesel var. Dillere göre 120 belgesel İngilizce, 14 belgesel Fransızca, sekiz belgesel Türkçe.

Belgesellerin toplam süresi 15.288 dakika, yani 254 saatten biraz fazla; ortalama belgesel 95 dakika sürüyor. En uzun belgesel 191 dakikalık «İnsan», ardından «Büyük Düşler» (174) ve «Ennio» (156) geliyor. En kısalar 40 dakikalık «Filler Aşkına» ile «The Speed Cubers». Kataloğun ortalama TMDB puanı 7,4; en yüksek puan 8,4 ile «David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam» ve «İnsan»a ait. En çok oylanan belgesel ise 3.595 oyla «Harry Potter 20. Yıldönümü: Hogwarts’a Dönüş»; onu «Sosyal İkilem» (1.875) ve «Şişir Beni» (1.854) izliyor. Belgeseller TMDB’de toplam 61.137 oy almış. Bütün rakamlar: Rakamlarla BelgunTV.

Mevsimler ve aylar

Ayların ortalama puanlarına bakınca sonbahar öne çıkıyor. Eylül ve ekim 7,6 ortalamayla yılın en yüksek puanlı ayları; haziran, ağustos ve kasım 7,5 ile onları izliyor. Ocak ile aralık 7,4, nisan ile temmuz 7,3, mart ile mayıs 7,2. Şubat 7,1 ile listenin sonunda. Mevsim ortalamaları da aynı tabloyu gösterir: sonbahar 7,6, yaz 7,4, kış ve ilkbahar 7,3. Ayrıntılar: Mevsim ortalamaları.

Bu farkın bir açıklaması festival takvimi olabilir. Sonbahar festivalleri ve yıl sonu ödül sezonu, bir yılın en çok konuşulacak belgesellerinin gösterime girdiği dönemdir; «Free Solo», «Senna», «Baraka», «Samsara» ve «İnsan» gibi yüksek puanlı belgeseller bu aylarda başlar. Ocaktaki Sundance de güçlü belgeseller çıkarır, ama ocak rafında «Şişir Beni» ve «The Great Hack» gibi daha tartışmalı filmler de var.

Her mevsimin kendine özgü bir rengi de var. İlkbahar, Disneynature’ın Dünya Günü belgeselleriyle doğaya yakın; yaz pop yıldızlarının ve spor belgesellerinin mevsimi; sonbahar büyük görsel şiirlerin ve ödül adaylarının; kış ise konser filmlerinin ve yıl sonu yapım belgesellerinin mevsimi.

Günlükte yönetmenler

Bazı yönetmenler günlüğün farklı aylarında tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Alastair Fothergill yedi belgeselle en kalabalık adı taşıyor: dört Disneynature belgeseli nisanda, BBC’nin «Deep Blue»su mayısta, «David Attenborough: Gezegenimizden Bir Yaşam» eylülde, «Yeryüzü» ekimde. Fothergill’in yılı böylece ilkbaharda yoğunlaşıyor ve sonbaharda kapanıyor.

Jeff Orlowski’nin üç belgeseli yılın üç farklı mevsiminde: «Sosyal İkilem» ocakta, «Mercan Peşinde» martta, «Buzun Peşinde» ekimde. Jimmy Chin ile Elizabeth Chai Vasarhelyi de üç belgeselle üç ayda: «Uzaya Dönüş» nisanda, «Free Solo» eylülde, «The Rescue» ekimde. Asif Kapadia’nın iki büyük spor portresi haziran ve ekim raflarında: «Diego Maradona» ile «Senna».

Avrupa sinemasının iki ustası da yıl boyunca dolaşıyor. Wim Wenders’ın «Pina»sı şubatta, «Buena Vista Social Club»u haziranda, «Toprağın Tuzu» ağustosta; Agnès Varda’nın «Mekanlar ve Yüzler»i haziranda, «Toplayıcılar»ı temmuzda, «Agnes’in Plajları» aralıkta. Godfrey Reggio’nun iki filmi ise aynı ayda, nisanda yan yana; Ron Fricke’nin iki filmi de eylülde.

K-pop tarafında Park Jun-soo’nun iki BTS belgeseli ağustos ve kasım raflarında, Kip Andersen ile Keegan Kuhn’un iki beslenme ve çevre belgeseli mart ve temmuzda. Robert Kenner’ın iki filmi, «Gıda, Ltd» ile «Şüphe Tüccarları», eylül ve kasımda. Bir yönetmeni sevdiyseniz, onun öteki aylardaki belgesellerini «Blog Arşivi»nden kolayca bulabilirsiniz.

Günlükte Türkiye

Günlüğün Türkiye ile ilgili belgeselleri de yıla dağılmış durumda. Ocakta Ceyda Torun’un İstanbul’un sokak kedilerini anlatan «Kedi»si var. Şubatta iki yerli belgesel: Nijer’den Avrupa’ya uzanan göç yolunu izleyen «Tenere» ile Beyoğlu’ndaki bir müzik stüdyosunun Anadolu yolculuğunu anlatan «Anadolu Turnesi».

Mayısta Fatih Akın’ın İstanbul’un müzik sahnesini anlatan «İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek»i ile Pelin Esmer’in köylü kadınların tiyatrosunu anlatan «Oyun»u aynı ayda. Temmuzda Türkçe konuşulan «Bal Ülkesi», Metin Akpınar’ın hayatını anlatan «İyi ki Yapmışım» ve Kıbrıs’ta geçen «Colony» var. Aralıkta ise iki belgesel yılı kapatıyor: William Saroyan’ın ailesinin izini Bitlis’te süren «Saroyan Ülkesi» ve Nuri Bilge Ceylan’ın setine giren «Kış Uykusunu Çekmek».

On yıllar boyunca günlük

Günlüğün sayfaları yılın aylarının yanında belgesel tarihinin on yıllarına da uzanıyor. En eski iki sayfa 1920’lerden: Robert Flaherty’nin 11 Haziran 1922 tarihli «Kuzeyli Nanook»u, belgesel sinemanın ilk uzun filmlerinden biri sayılır; Dziga Vertov’un 12 Mayıs 1929 tarihli «Kameralı Adam»ı ise kurgunun ve kameranın neler yapabildiğini gösteren bir başyapıttır.

1970’lerden üç belgesel var: Orson Welles’in eylül rafındaki «Hakikatler ve Düzmeceler»i (1973), ocak rafındaki «Pumping Iron» (1977) ve nisan rafındaki «The Last Waltz» (1978). 1980’lerin iki belgeseli Godfrey Reggio’nun: 1983 tarihli «Hayatın Özü» ve 1988 tarihli «Powaqqatsi», ikisi de nisan rafında. 1990’ların üç belgeseli eylül ve haziran raflarına dağılır: 1992 tarihli «Baraka», 1994 tarihli «Büyük Düşler» ve 1999 tarihli «Buena Vista Social Club».

2000’lerden 19 belgesel, 2010’lardan 93, 2020’lerden 39 belgesel var. Yani günlüğün sayfalarının yaklaşık dörtte biri 2020’lerden. Bu yeni belgesellerin pek çoğu geniş izleyiciye bir yayın platformunda ulaştı: «Sosyal İkilem», «Ahtapottan Öğrendiklerim», «Kaçış», «The Rescue» ve «Ibelin’in Olağanüstü Hayatı» gibi pek çok yeni belgesel bir platformla birlikte geniş izleyiciye ulaştı.

Günlüğü okumanın yolları

BelgunTV’yi okumanın birçok yolu var. En basiti bugünün ayını açmak: hangi aydaysanız o ayın rafında, yıllar önce aynı mevsimde dünyaya açılmış on dört belgesel bekliyor. Bir başka yol doğum gününüzün ayına bakmak; belki aynı gün ilk kez gösterilmiş bir belgesel bulursunuz. Afişlerin altındaki tarih satırı bu aramayı kolaylaştırır.

Mevsimler de iyi bir rehber. Uzun kış akşamları için kış raflarında Ennio Morricone’nin müziği ya da Pina Bausch’un dansı var; ilkbaharda Disneynature’ın doğa belgeselleri, yazın pop yıldızlarının konser filmleri ve spor belgeselleri, sonbaharda ise büyük görsel şiirler ve ödüllü belgeseller öne çıkıyor.

Belli bir türü seviyorsanız listeler işinizi kolaylaştırır: «Biyografiler» bir insanın hayatına odaklanan belgeselleri, «Kısa Videolar» bir saatin içinde biten belgeselleri, «Son Eklenen Belgeseller» ise kataloğun en yenilerini toplar. Bir belgeseli sevdiyseniz aynı ayın rafındaki komşularına da göz atın; günlüğün en güzel sürprizleri çoğu zaman yan yana duran iki afişte saklı.

Ayların uzun ve kısa belgeselleri

Her ayın rafında bir akşamı dolduracak uzun bir belgesel de, yarım saatlik bir mola için kısa bir belgesel de bulunuyor. Ocakta en uzun belgesel 130 dakikalık BTS konser filmi «BTS World Tour: Love Yourself in Seoul», en kısası 79 dakikalık «Kedi». Şubatta «Ennio» 156 dakika ile yılın en uzun belgesellerinden biri; en kısalar 76 dakikalık «Einstein ve Atom Bombası» ile «Jonas Brothers: 3 Boyutlu Konser Deneyimi».

Martta «Ibelin’in Olağanüstü Hayatı» 103 dakika ile rafın en uzunu, 41 dakikalık «IMAX: Derin Deniz» en kısası. Nisanda «Marley» 144 dakika, «The Year Earth Changed» 48 dakika. Mayısta Michael Moore’un «Hasta»sı 123 dakika ile rafın en uzunu, 68 dakikalık «Kameralı Adam» ise en kısası. Haziranda 130 dakikalık «Diego Maradona» ile 79 dakikalık «Kuzeyli Nanook» rafın iki ucunu oluşturur.

Temmuzda «Zero Days» 116 dakika, «The Speed Cubers» 40 dakika. Ağustosta «Toprağın Tuzu» ile «Amerikan Fabrikası» 110’ar dakika ile rafın en uzunları, 76 dakikalık «Çin’de Doğdum» en kısası. Eylül, kataloğun en uzun belgeseli «İnsan»ı (191 dakika) barındırırken en kısası bir saatlik «Obi-Wan Kenobi: A Jedi’s Return». Ekimde «Spielberg» 147, «Buzun Peşinde» 74 dakika. Kasımda «Benim Adım Bolt» 107, «Ampul Komplosu» 75 dakika. Aralıkta ise 139 dakikalık «Kış Uykusunu Çekmek» ile 40 dakikalık «Filler Aşkına» yılın son rafını paylaşır.

Bir yıl boyunca müzik

Müzik belgeselleri günlüğün neredeyse her ayında var. Ocakta «Müzik Şehri» bir kayıt stüdyosunu, «Pop Müziğin En Muhteşem Gecesi» «We Are the World»ün kaydını, BTS’in «Love Yourself in Seoul»u bir stadyum konserini anlatır. Şubatta Ennio Morricone, Led Zeppelin ve Jonas Brothers var; nisanda Bob Marley ve The Band’in veda konseri «The Last Waltz».

Mayısta Fatih Akın’ın «İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek»i İstanbul’un müzik sahnesini dolaşır. Haziran pop yıldızlarının ayı: Katy Perry, Jennifer Lopez, Celine Dion ve Jonas Brothers kardeşleri, yanlarında Küba’nın «Buena Vista Social Club»u ve Rodriguez’i arayan «Bir Şarkının Peşinde». Ağustosta One Direction, BTS’in «Bring The Soul» belgeseli ve «Glee» konser filmi; eylülde The Beatles’ın turne yılları.

Sonbaharın sonunda müzik yine öne çıkar. Ekimde Michael Jackson’ın «İşte Bu»su ve BLACKPINK’in «Light Up the Sky»ı, kasımda BTS’in «Sahne: Filmi Yak»ı, Coldplay, Shawn Mendes ve John Williams’ın film müzikleri var. Aralıkta ise Ariana Grande’nin Londra konseri ile «Enkanto»nun Hollywood Bowl gösterisi yılı şarkılarla kapatır.

Bir yıl boyunca doğa

Doğa belgeselleri de günlüğün hemen her ayına yayılıyor. Ocakta Antarktika’nın penguenleri «İmparatorun Yolculuğu»nda, dünyanın denizleri «Okyanuslar»da. Mart okyanusların ayı: «Seaspiracy», «Mercan Peşinde», «Leviathan» ve «IMAX: Derin Deniz»; yanlarında Kalahari’de yol alan bir fil, «Elephant».

Nisanda Disneynature’ın dört belgeseli, Afrika’nın aslanları, Alaska’nın ayıları, Sri Lanka’nın makakları ve Fildişi Sahili’nin şempanzeleri, «The Year Earth Changed» ile birlikte duruyor. Mayısta BBC’nin «Deep Blue»su ve 2025 tarihli «David Attenborough ile Okyanuslar», haziranda «Kara Balık», «Yuva-Home» ve «Kuzeyli Nanook» var.

Temmuzda Balkanların arıcısı «Bal Ülkesi», bir insan ailesinde büyüyen şempanze «Proje Nim» ve yeryüzündeki canlıların hayatta kalma mücadelesi «Tek hayat». Ağustosta Çin’in pandaları, Moğolistan’ın develeri, dünyanın arıları ve mantarları. Eylülde bir ahtapotla kurulan dostluk ve Attenborough’nun gezegene tanıklığı; ekimde «Yeryüzü» ile «Buzun Peşinde»; kasımda Kongo’nun gorilleri ve Moğolistan’ın kartalları; aralıkta Jane Goodall’ın şempanzeleri ve Hindistan’da büyütülen yavru fil Raghu. Doğayı seven bir izleyici, günlüğün her ayında yeni bir hayvanla tanışabilir.

Bir yıl boyunca spor

Spor belgeselleri de takvime dağılmış durumda. Ocakta genç Arnold Schwarzenegger «Pumping Iron»da sahneye çıkar. Şubatta Pelé’nin Brezilya’sı ve dağcı Marc-André Leclerc var; martta Antoine Griezmann. Haziranda Bryan Fogel’ın doping araştırması «İkarus» ile Diego Maradona’nın Napoli yılları; temmuzda Stephen Curry ve Rubik Küpü şampiyonları.

Ağustosta Paralimpik Oyunları’nın hikâyesi «Anka Yükseliyor» ile Nicolas Anelka var. Sonbahar ise sporun en yoğun mevsimi: eylülde Alex Honnold’un El Capitan tırmanışı, Michael Schumacher ve Chicago’nun iki genç basketbolcusu; ekimde Ayrton Senna, Tayland’daki mağara kurtarması ve ABD basketbol takımının 2008 Olimpiyatları hazırlığı; kasımda Cristiano Ronaldo, Usain Bolt, Guardiola’nın Barcelona’sı ve El Capitan’daki «Şafak Duvarı» rotası.

Bir yıl boyunca sinema ve sanat

Sinemayı ve sanatı anlatan belgeseller de günlüğün sayfalarına serpiştirilmiş. Ocakta Robin Williams’ın hayatı ve Harry Potter oyuncularının yirminci yıl buluşması var. Şubatta David Lynch’in resim atölyesine girilir; martta New York sokaklarının moda fotoğrafçısı Bill Cunningham ve Mickey Mouse’un tarihi anlatılır. Nisanda «Joker» rolüyle hatırlanan Heath Ledger’ın kısa hayatı rafta.

Haziranda Agnès Varda ile JR köy köy dolaşır, Marina Abramović New York’taki sergisinde izleyicileriyle göz göze oturur. Temmuzda Varda’nın «Toplayıcılar»ı ve Marlon Brando’nun kendi sesinden kurulan portresi, ağustosta Philippe Petit’in İkiz Kuleler arasındaki yürüyüşü ve filmden dijitale geçişi tartışan «Side by Side» var. Eylülde Orson Welles’in «Hakikatler ve Düzmeceler»i ile Jim Carrey’nin Andy Kaufman’a dönüştüğü günler, ekimde Steven Spielberg, Sarah Polley’nin aile sırrı ve Geleceğe Dönüş hayranları; aralıkta sihirbaz Teller’in Vermeer deneyi ve Agnès Varda’nın kumsallarda geçen anıları.

Bu belgeseller birlikte izlendiğinde, sinemanın eğlencenin ötesinde bir yüzyıl boyunca insanların hayatlarını, şehirlerini ve hayallerini nasıl kaydettiğini gösteriyor.

Belgesel takvimi

Bir belgeselin ilk gösterim tarihi çoğu zaman bir festival takvimini yansıtır. Yıl, ocak sonunda ABD’nin Utah eyaletindeki Sundance Film Festivali ile açılır; küçük bütçeli sinemanın ve belgeselin en önemli vitrinlerinden biridir. Şubatta Berlin Film Festivali gelir; «Denizdeki Ateş» bu festivalde Altın Ayı kazanmıştı. Mart Kopenhag’daki CPH:DOX’un, nisan ve mayıs Toronto’daki Hot Docs’un ayıdır; İstanbul Film Festivali de nisanda yapılır.

Mayısta Cannes Film Festivali, haziranda İngiltere’deki Sheffield DocFest var. Yaz sonu ile sonbahar başında Venedik, Telluride ve Toronto festivalleri ödül sezonunun ilk büyük filmlerini gösterir. Ekimde Almanya’daki DOK Leipzig, kasımda ise dünyanın en büyük belgesel festivallerinden biri olan Amsterdam’daki IDFA gelir. Aralık ise yılın en sakin ayıdır; festival takvimi kapanır, yıl sonu yayınları başlar.

TMDB her belgesel için tek bir «ilk gösterim tarihi» kaydeder; bu tarih bazen bir festival gösterimi, bazen bir ülkedeki sinema gösterimi, bazen de bir platformdaki yayın günüdür. BelgunTV raflarını bu kayda göre kurar. Bu yüzden bir belgeseli izlediğiniz tarih, raftaki tarihten aylar hatta yıllar sonraya düşebilir; günlük, belgeselin dünyaya ilk açıldığı günü saklar.

Bir yıl boyunca belgesel

Günlüğü bir yıl boyunca izlemek isteyenler için her aya bir öneri. Ocakta kış soğuğunda İstanbul’un sokaklarına çıkın: «Kedi». Şubatta bir ustanın müziğini dinleyin: «Ennio». Martta Ay’a gidin: «Apollo 11». Nisanda Dünya Günü’nü bir Disneynature belgeseliyle kutlayın: «Afrika Kedileri».

Mayısta sinemanın ilk büyük belgesellerinden birine dönün: «Kameralı Adam». Haziranda bir şarkının izini sürün: «Bir Şarkının Peşinde». Temmuzda Balkanların dağlarında arılarla tanışın: «Bal Ülkesi». Ağustosta İkiz Kuleler arasında telde yürüyün: «Teldeki Adam».

Eylülde El Capitan’a tırmanın: «Free Solo». Ekimde Formula 1 pistlerine çıkın: «Senna». Kasımda Kongo’nun gorillerini koruyan korucularla tanışın: «Virunga». Aralıkta ise yılı Kapadokya’da bir film setiyle kapatın: «Kış Uykusunu Çekmek». On iki ay, on iki belgesel; her biri kendi ayının rafında duruyor.

Bu öneriler yalnızca bir başlangıç. Her ay rafında on üç ya da on dört belgesel olduğu için, aynı ayı her yıl farklı bir belgeselle yeniden yaşamak mümkün. Bir ay doğaya, ertesi ay müziğe, bir sonraki ay spora dönebilirsiniz; günlüğün düzeni, her ayın konularını kendiliğinden karıştırıyor. Bir belgeseli bitirdiğinizde rafın komşularına göz atın: aynı haftaya, hatta aynı güne düşen başka bir belgesel, izlediğinizle şaşırtıcı bir bağ kurabilir. Belgesel Günlüğü’nün eski yazılarında olduğu gibi, her tarih bir hikâyenin başlangıcı.

Aylara göre konular

Ay rafları belgeselleri konularına göre ayırmasa da her ayın kendine özgü bir konu karışımı var. Ocak teknoloji ve toplum belgeselleriyle yoğun: «Sosyal İkilem», «The Great Hack», «Biz Birliğiz» ve «Demokrasinin Sınırı» bu ayda. Şubat sanatçı portrelerinin ayı: «Ennio», «Pina», «David Lynch: Yaşam Sanatı» ve «Led Zeppelin Olmak».

Mart okyanuslara ve uzaya bakar: «Seaspiracy», «Mercan Peşinde», «Leviathan», «IMAX: Derin Deniz», «Apollo 11» ve «Hubble 3D». Nisan doğanın ayıdır: dört Disneynature belgeseli, «The Year Earth Changed» ve Godfrey Reggio’nun iki «Qatsi» filmi. Mayıs ise toplum ve sağlık belgeselleriyle dolu: «Hasta», «RBG», «Benim Hikayem», «Tıka Basa» ve «Çatal Bıçaktan Üstündür».

Haziran müzik ve pop kültürüyle öne çıkar: «Bir Şarkının Peşinde», «Buena Vista Social Club», «Katy Perry: Benim Parçam», «Halftime», «Ben: Celine Dion» ve «Mutluluk Peşinde». Temmuz bilgisayar ve oyun dünyasına uzanır: «Zero Days», «Video Games: The Movie» ve «The Speed Cubers». Ağustos yine müziğin ayıdır: One Direction, BTS ve «Glee» konser filmleri.

Eylül büyük görsel şiirlerin ayı: «Baraka», «Samsara» ve «İnsan». Ekim iklim ve ekonomi belgeselleriyle ağırlaşır: «Tufandan Önce», «Buzun Peşinde», «İç İşler» ve «100 Yılın İtirafları». Kasım spor ve tırmanışın ayıdır: «Ronaldo», «Benim Adım Bolt», «Take the Ball, Pass the Ball» ve «Şafak Duvarı». Aralık ise konserler ve portrelerle kapanır: «ariana grande: excuse me, i love you», «Enkanto The Hollywood Bowl’da», «Jane» ve «Agnes’in Plajları».

Bu karışım takvimin bir sonucu. Raflar belgeselleri yalnızca ilk gösterim aylarına göre dizdiği için her ay, o ayda dünyaya açılmış belgesellerin rastlantısal bir seçkisini sunuyor. Bir ayın rafını açmak, bir belgesel festivalinin programına göz atmak gibi: doğa, müzik, spor ve toplum aynı sırada, yan yana. Konuya göre seçmek isteyenler için ise her belgeselin sayfasındaki türler ve özet yol gösterici olur; arama kutusu da Türkçe ve orijinal adlarla çalışır.

BelgunTV’nin görünümü

Yeni BelgunTV’nin renkleri eski blogun Blogger şablonundan ölçüldü. Eski blogda menü çubuğu ve kenar çubuğunun başlıkları koyu yeşil #26650C idi; yazı başlıklarının altındaki şeritler ve alt bilgi başlıkları ise koyu kahverengi #422929. Bu şeritlerin üzerindeki yazılar krem rengi #F5EFE1 ile, yazı başlıkları yanık turuncu #BE591C ile, bağlantılar parlak turuncu #FA7829 ile yazılırdı. Gövde metni #333 gri, sayfa ise beyaz bir kutu içinde, ince gri bir çerçeveyle dururdu.

Yeni sitede bu renklerin hepsi yerinde. Menü çubuğu yeşil, her ay rafının başlığı kahverengi bir şerit, belgesel adları yanık turuncu. Sağdaki «Blog Arşivi» kutusu, Blogger bloglarının arşiv bileşenini hatırlatır: krem bir zemin, yeşil bir başlık ve ay adları alt alta, yanlarında mevsimin adı. Eski blogun desenli arka plan resmi yerine sıcak bej bir zemin kullanıldı.

Afişlerin altında eski blogun tarih satırının karşılığı var: kahverengi zemin üzerine krem harflerle ilk gösterim günü, yanında yeşil bir etiketle haftanın günü. Logo yeni çizildi: kahverengi kenarlı, turuncu çizgili krem bir günlük sayfası, üzerinde yeşil bir oynat işareti; yanında «Belgesel» ve yeşil «Günlüğü» yazısı. Ayrıntılar: BelgunTV’nin görünümü.

BelgunTV nasıl kullanılır

Ana sayfada on iki ay rafı ocaktan aralığa alt alta durur. Sağdaki «Blog Arşivi» kutusundan bir aya doğrudan geçebilirsiniz; her ay rafının başlığındaki bağlantı rafın kendi sayfasını açar. Üst menüde dört mevsim ile «Biyografiler» ve «Kısa Videolar» listeleri yer alır. Telefonda menü üstteki düğmeyle açılır, arşiv kutusu da sayfanın akışına katılır.

Bir afişe tıkladığınızda belgeselin sayfası açılır: Türkçe özet, ilk gösterim tarihi, süre, yönetmen, konuşmacılar ve TMDB puanı. Sayfadaki «İzle» düğmesi belgeseli seçtiğiniz ülke için JustWatch’ta açar; belgeselin o ülkede hangi platformda abonelikle, kiralamayla ya da satın almayla bulunabildiğini orada görürsünüz.

Aradığınız belgeselin adını biliyorsanız üstteki arama kutusunu kullanın; Türkçe adı da orijinal adı da sizi aynı sayfaya getirir. Sonuçları yıla ve en düşük puana göre daraltabilirsiniz. Bir belgeseli sonra izlemek için «+ Listeme ekle» düğmesine basın; «Listem» bu tarayıcıda saklanır ve istediğiniz zaman bir dosyaya aktarılabilir.

Yardım sayfaları: BelgunTV’ye nereden başlanır, Arama ipuçları, Listem ve Veriler nereden geliyor. Adlar, özetler, ilk gösterim tarihleri, puanlar ve afişler TMDB’den, servis bilgileri JustWatch’tan gelir.

Sık sorulan sorular

Son söz

Eski Belgesel Günlüğü her yazısının üstüne bir tarih koyardı. Yeni BelgunTV bu tarihleri bir yıla yayıyor ve her günün bir hikâyesi olduğunu hatırlatıyor: 26 Ocak’ta penguenler, 1 Mart’ta Ay’a giden bir roket, 28 Eylül’de bir kaya duvarı, 31 Aralık’ta Kapadokya’da bir film seti. Bugün hangi aydaysanız o ayın rafını açın; belki de izleyeceğiniz belgesel, yıllar önce tam bugünün tarihinde dünyaya açılmıştır.

Sorular